Waar moet ik als eindgebruiker rekening mee houden, mocht ik de bouw van een nieuw distributiecentrum overwegen?

Waarom het PAS en wat ging er mis?

In 118 van de 160 Natura 2000 gebieden is er sprake van stikstof overbelasting. Stikstof kan ervoor zorgen dat bepaalde planten verzuren, en andere planten juist overwoekeren, waardoor de flora en fauna (biodiversiteit) van natuurgebieden aangetast wordt.

Het PAS is in 2015 in het leven geroepen om enerzijds ruimte te bieden voor economische ontwikkelingen, maar tegelijkertijd óók te voorzien in maatregelen die nodig zijn voor het behoud en herstel van Natura 2000-gebieden. In het PAS waren maatregelen opgenomen om de bestaande stikstofdepositie te verminderen, zoals maatregelen in de uitstoot naar beneden te krijgen of de natuur te verbeteren.

Via het PAS kon vervolgens met de door de maatregelen gecreëerde ruimte toestemming verleend worden aan activiteiten die nieuwe stikstofneerslag kon veroorzaken in Natura 2000-gebieden, je kunt hierbij denken aan aanleg van infrastructuur en de bouw van nieuwe distributiecentra.

Op 29 mei 2019 heeft de hoogste bestuursrechter (de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State) beslist dat het PAS niet ten grondslag mag worden gelegd aan de toestemmingverlening voor activiteiten die leiden tot een toename van de stikstofdepositie in een Natura 2000-gebied. Volgens de bestuursrechter verzet de Europese Habitatrichtlijn zich tegen de PAS-systematiek. Uit de Habitatrichtlijn volgt namelijk dat er vooraf zekerheid moet zijn dat de maatregelen ook daadwerkelijk gunstige effecten hebben op de natuurgebieden, terwijl er bijvoorbeeld bij een maatregel als het aanleggen van nieuwe natuur veel onduidelijk is over hoe die natuur zich daadwerkelijk zal gaan ontwikkelen.

Wat zijn de gevolgen van de vernietiging?

Geen vergunningplicht/meldingen

Alle activiteiten die onder het PAS waren vrijgesteld van de vergunningplicht en waarvoor in sommige gevallen onder het PAS een meldingsplicht was, zijn – uitzonderingen daargelaten – alsnog met terugwerkende kracht vergunningplichtig.

Gevolgen verleende natuurtoestemmingen en vastgestelde bestemmingsplannen

Vergunningen die nog niet rond waren worden in beginsel vernietigd, veelal zonder zitting. Maar zelfs reeds verkregen vergunningen zijn niet zonder risico. Het gebrek in het ecologische onderzoek bij het PAS kan namelijk doorwerken naar dit besluit!

We gaan er in onze adviespraktijk daarom proactief mee aan de slag en raden eigenaar-gebruikers aan zo spoedig mogelijk een project specifiek ecologisch onderzoek te laten doen naar de werkelijke stikstof emissie, of die problematisch is en zo ja wat daaraan te doen is, om hiermee het risico op vernietiging te verkleinen.

Welke mogelijkheden zijn er na het PAS?

Vergunningverlening voor stikstofemissies lag stil, maar kan nu weer. Er zijn meerdere oplossingsrichtingen:

1)    Vergunningplichtig?

Eerste stap is altijd nagaan of het betreffende project überhaupt vergunningplichtig is vanwege stikstofdepositie. Hiervoor kan het rekenmodel AERIUS worden gebruikt, maar andere modellen zijn ook beschikbaar en kunnen eventueel beter aansluiten bij het project. Als het project mogelijk vergunningplichtig blijkt te zijn, dan is de eerste en beste stap om te kijken of het project aangepast kan worden om minder of geen stikstofdispositie te veroorzaken, bijvoorbeeld door ander materieel of een andere routering.

2)    Intern salderen

Als toch stikstofdepositie blijft, dan mogelijk vergunningverlening met behulp van intern salderen. Het klassieke voorbeeld is oude stallen vervangen door nieuwe stallen wat weer ruimte creëert voor meer vee. Voor de bouw van distributiecentra kan worden gekeken naar het saneren van agrarische bedrijven binnen het plangebied, of het vervangen van een oud distributiecentrum, maar let bij deze aanpak op de duiding tussen intern en extern salderen.

3)    Extern salderen

Extern salderen gebeurt door beëindiging van een ander bedrijf ten behoeve van de eigen activiteit. Dit vereist de intrekking van de toestemming voor die andere activiteit en overeenkomst met de eigenaar van dat bedrijf om die in te leveren.

Voor beide vormen van salderen geldt: let goed op of het bedrijf waarmee wordt gesaldeerd, voldoet aan de daarvoor geldende eisen. Stel dat het bedrijf bijvoorbeeld 20.000 koeien houdt terwijl het er maar 10.000 zouden mogen zijn, dan moet worden gerekend met de uitstoot van die 10.000 koeien, en niet de 20.000.

4)    ADC toets

• Alternatieven (bv alternatief met gelijk of minste schadelijke effect op N2000-gebied)
• Dwingende redenen van groot openbaar belang (bv op lange termijn persistente (grote) openbare belangen, bijv. openbare orde of energievoorziening)
• Compensatie (bv binnen of buiten het N2000-gebied, positieve effecten compensatie moeten intreden voordat aantasting optreedt).

Let wel: het is zeer de vraag of compensatie van stikstofgevoelige gebieden stand gaat blijven houden. Ecologen/deskundigen zijn hier sceptisch over, onder meer hoe reëel het is dat een nieuw gebied zich zal ontwikkelen. Je weet nooit hoe de natuur zich gaat gedragen en je wordt eraan gehouden!

In het kort

1)    Ga eerst na wat de emissie is, of die problematisch is en wat daar aan te doen is: is het op lossen door andere invulling van het plan/project? Beoordeel altijd op project niveau en op gebiedsniveau. Schakel hiervoor een ecologisch expert in.

2)    Onherroepelijke bestemmingsplannen en natuurtoestemmingen verleend op basis van het PAS zijn bruikbaar en kan op worden geacteerd, maar zijn niet zonder gebreken. Om aan de voorkant mogelijke discussies te voorkomen, is het zinvol om alsnog te kijken naar de stikstofeffecten.

3)    Oplossingsrichtingen om emissie te vergunnen zijn tijdelijk beperkt: is het mogelijk om afwezigheid van effecten bij tijdelijke emissies, bijv. vanwege bouwfase, een onderbouwing te geven zodat die bouwfase wel door kan?

Wat betekent dit voor eindgebruikers die de bouw van een nieuw distributie centrum overwegen?

Door de vernietiging van het PAS gaat er mogelijk minder ontwikkeld worden, ontwikkelingen worden duurder en gaan langer duren. In ieder geval zijn er op korte termijn beperkingen, waar het Rijk en de provincies op de langere termijn oplossingen voor gaan geven.

Mogelijk worden Brown Fields steeds interessanter voor ontwikkelaars en beleggers vanwege salderingsmogelijkheden. Mocht je een bestaande bedrijfslocatie vervangen voor een nieuw distributiecentrum, kijk dan wel goed of dit valt onder intern of extern salderen en aan de daaraan gestelde eisen kan worden voldaan. De oude bedrijfslocatie moet in gebruik zijn of moet je eerst in gebruik nemen. Als het bedrijf buiten jouw projectplan valt, trek het er dan eerst bij.

Gaat bestaand vastgoed meer waard worden door de stikstofproblematiek? Bestaand vastgoed wat gebouwd is tijdens het PAS (2015-2019) loopt nog een risico. Met bestaande bouw van voor die tijd zit je redelijk safe, maar het is te vroeg om aan te nemen dat de waarde van dit vastgoed daadwerkelijk zal gaan stijgen.

Over de auteur:

Douglas van Oers is co-head Logistics & Industrial bij Savills in Nederland en adviseert beleggers en ontwikkelaars in logistiek vastgoed.